In de trein die baggert door de sneeuw lees ik op zaterdag uitgebreid De Volkskrant. In een klein hoekje wordt het ‘slachtoffergedrag’ van veel vrouwen (moeders zegt: “je kunt me alleen laten met kerst, terwijl iedereen het verder gezellig heeft”), betiteld als Het machtsmiddel van de machtelozen . Het boekje van Anja van Servellen (1983!) “macht van de onmacht” leen ik niet voor niets nog regelmatig uit aan cliënten.
In dezelfde Volkskrant wordt Heksen en Horken van Jeffrey Wijnberg besproken. Volgens de bespreker is de moraal van dit boek dat vrouwen in M/V conflicten bijna altijd gelijk hebben en dat een wijs man hun dat ook gunt. Vrouwen zouden superieur zijn in reinheid, orde, betrouwbaarheid, levenssfeer,spaarzaamheid en moraal. Tot zover de Volkskrant. Thuis op mijn nachtkastje ligt Sprakeloos, de roman van Tom Lanoye over zijn moeder. Hij kijkt zoals, denk ik, alleen zonen naar hun moeder kunnen kijken. Hij ziet haar zeker niet als machteloos, integendeel. Zij is duidelijk niet gewend om haar zin niet te krijgen. Haar arsenaal: (citaat p 28) “hoe perfect beheerste zij het palet der huishoudelijke afpersing! Ze dwong er respect mee af, somtijds afgrijzen, en te alle tijde gehoorzaamheid, ongeacht haar wapenkeuze, steeds aangepast aan het terrein en het moment van de familiale veldslag. Haar wapenkast hing vol en het instrumentarium was afdoend geolied. Leugentje om bestwil naast bestraffend dreigement. Gekwetste zwijgzaamheid naast furieuze woordenstroom. Fluisterend werken op het private sentiment, naast smalend wijzen op nakende spot, van heel de buurt en heel de school en heel het land“. Een prachtig beeld. Misschien is slachtoffergedrag niet helemaal het goede woord. We kunnen wel waarnemen dat ‘thuis’ de conflicten om de macht anders verlopen dan op het werk en mogelijk dat vrouwen en mannen een verschillend arsenaal inzetten. En dat we in deze tijden van heftige verandering in werk en privé allemaal op zoek zijn naar wat werkt in ‘invloed uitoefenen’ en naar wat wijsheid is in dezen.
(ps bijgaande reproductie van Jeroen Sparla heet Polite conversation. Hij hangt in mijn kamer)